"Pod koniec wieku XII w Europie zaczęły krążyć kopie listu, który szybko wzbudził wielkie zainteresowanie. List był adresowany do cesarza Bizancjum Manuela Comnenusa i podpisany przez "Księdza Jana", tajemniczego chrześcijańskiego króla, który miał władać gdzieś na wschodzie. Nikt nie wiedział, skąd i kiedy ten list nadszedł. Dzisiaj wiadomo, że pismo to było po prostu sfałszowane." (z rozdziału I)

Historia wojen prowadzonych przez Rosję w latach 1460-1730 ukazuje proces kształtowania się tego mocarstwa jak również czynniki które zadecydowały o jego późniejszej potędze i hegemonii w Europie. Z książki dowiadujemy się w jaki sposób dławione przez Ordę moskiewskie państewko zrzuca stopniowo tatarskie jarzmo i przekształca się w wielkie i potężne księstwo.

Książka zawiera pięć rozpraw z historii kultury rosyjskiej (od XI do XIX wieku). Ich motywem przewodnim są przekonania religijne oraz ich wpływ na zachowanie zarówno jednostek, jak i całych grup społecznych. Znalazły się tu studia poświęcone najistotniejszym faktom z dziejów Rosji, takim jak doktryna "Moskwa – trzeci Rzym" czy schizma (raskoł) w Cerkwi rosyjskiej w XVII wieku.

Szczególne zainteresowanie polskiego czytelnika wzbudzi zapewne rozprawa analizująca "scenariusz" zaślubin Dymitra Samozwańca z Maryną Mniszchówną, w których pomyślność akcji politycznej zależała między innymi od przezwyciężenia lub przynajmniej zneutralizowania różnic wyznaniowych.

„(...) Życie w rosyjskim mieście zaczynało się najprawdopodobniej wcześnie i również dość wcześnie zamierało: z zapadnięciem ciemności nie tylko pustoszały ulice, ale i ustawała krzątanina domowa, miasto pogrążało się we śnie i tylko kołatki stróżów naruszały powszechną ciszę (…)” (Fragment tekstu)

W 1653 r. mijało pięć lat od wybuchu powstania kozackiego pod wodzą Bohdana Chmielnickiego, które doprowadziło do ogromnych zniszczeń na Ukrainie i niemalże sparaliżowało politykę zagraniczną Rzeczypospolitej. Wzrost potęgi Kozaczyzny, a zarazem chęć umocnienia jej niezależności od Polski, skłoniły Chmielnickiego do podjęcia próby podporządkowania przyjaznej Polsce Mołdawii.

Pierwsza w literaturze polskiej monografia poświęcona wielkiemu otwarciu cywilizacyjnemu, jakie nastąpiło w rezultacie odkrycia Ameryki. Bohaterem ksiązki jest nie sam Kolumb, lecz narodziny cywilizacji globalnej. Autor z podziwu godną erudycją dokonuje analizy procesów ekonomicznych i społecznych, które zapoczątkowały myślenie o świecie w kategoriach globalnych. Obok problemów uniwersalnych praca ma wiele odniesień polskich.

Tom 3 "Romanowowie" to historyczna podróż do początków XVII w., gdy Rosja wskutek szaleńczych rządów Iwana IV Groźnego stała się państwem słabym ekonomicznie i politycznie. Była pogrążona w chaosie, więc pierwszym celem nowego cara miało być oczywiście wprowadzenie stabilizacji w kraju. Niestety, po 300 latach panowania dynastii niewiele się zmieniło. Czasy panowania Romanowów często kojarzą się z terrorem, nie brakowało bowiem wśród nich wielkich wizjonerów, ale też dziwaków i szaleńców, których decyzje często kończyły się dla kraju tragedią. Wystarczy wspomnieć Piotra I Wielkiego, ulubioną postać Stalina, czy Mikołaja I, krwawy despota, który ingerował w niemal każdą sferę życia publicznego.

W tej klasycznej już rozprawie autor podejmuje walkę z wyimaginowanym obrazem wieku XVIII. W zbiorowej świadomości zwykło się traktować Oświecenie jako epokę rozluźnionych obyczajów i beztroskich zabaw. Starobiński składa hołd „frywolnemu” stuleciu, w którym nie tylko swobodnie korzystano z życia, ale i umysłu; odmalowuje zbiorowy portret ludzi, którzy częściej dobijali się do prawdy aniżeli drzwi kochanki. Pokazuje wreszcie, że wiek XVIII – przełomowy dla dzisiejszego rozumienia historii, sztuki czy idei – wyziera zza wszystkich przedsięwzięć i problemów współczesnego człowieka.

"Z wielu tysięcy faktów, jakie zebrał Jacques Attali, śmiało można by napisać kilka różnych historii: Arabów i Żydów, Zachodu i Wschodu, ale też ludzi i przedmiotów. Nie wiadomo właściwie, kto był bohaterem tego wszystkiego, co się działo. Konkwistadorzy czy globus Martina Behaima, Torquemada czy złote floreny, które w kwietniu 1492 wybito w Wenecji (dając tym początek pierwszemu międzynarodowemu systemowi monetarnemu w dziejach nowożytnych)..." Rajmund Kalicki "Drugie konanie Europy".