Diabeł – poza kilkoma marginalnymi przypadkami – nigdy nie stał się w literaturze średniowiecznej samodzielnym przedmiotem zainteresowania. Pojawiał się zawsze w określonym kontekście: refleksji nad stworzeniem, nad fenomenem zła, nad kondycją i miejscem człowieka w świecie, nad grzechem, wolną wolą i odpowiedzialnością, nad zasługą za życia i pośmiertną zapłatą, nad dystrybucją Boskiej sprawiedliwości. Literatura średniowiecza ukazywała diabła w dynamicznej relacji do Boga lub człowieka, w pełnieniu określonej funkcji, w zderzeniu z eremitą, świętym lub zwykłym grzesznikiem. Ta cecha piśmiennictwa chrześcijańskiego daje historykowi szansę dotarcia, poprzez diabła, do sposobu myślenia i postrzegania świata przez średniowiecznych ludzi.
Autor starał się podążyć tym właśnie tropem. Przedmiotem zainteresowań stał się nie „diabeł sam w sobie”, ale „diabeł w wyobraźni średniowiecznego człowieka”.
Wyobraźnia. Człowiek pod naciskiem świata rzeczy i chaosu elementarnych impresji, próbuje budować spójny świat, w którym zdołałby odnaleźć miejsce dla siebie i nadać sens swemu istnieniu. Ów świat jest tworem ponadindywidualnym, typowym dla wszystkich uczestników danej formacji kulturowej. Wyobraźnia narzuca postrzeżeniu nie tylko właściwą sobie siatkę pojęć i relacji, lecz także aprioryczne kategorie czasu i przestrzeni, a przez to ujmuje świat dynamicznie, w ruchu, przemianie. Dlatego też do jej badania znakomicie nadaje się dokument fabularny – exemplum.

"Tekst jest podobny do zapisu muzycznego, a czytelnik - do dyrygenta orkiestry, który postępuje zgodnie z instrukcjami partytury."

Niepokojące tematy egzystencji są ośrodkiem rozważań tej bardzo osobistej książki. Przewija się przez nią myśl przewodnia: przeświadczenie o równości "świata i zaświata", obecne u Leśmiana, z którym skądinąd spokrewniony duchowo był Jacek Malczewski. W historii samobójstwa Kleista, w prozie Gombrowicza i Grassa, w znanej Mickiewiczowi mitycznej botanice, w pamiętnikach Chateaubrianda i opowieściach Edgara Allana Poe Maria Janion śledzi sąsiedztwo świata żyjących i nieznanej "drugiej strony".

To nie jest historia literatury. To jest opowieść o wędrówce i przygodach duszy wśród arcydzieł. - Z. Kubiak

Tom zawiera artykuły polemiczne Irzykowskiego, które zostały opublikowane na początku lat 20. XX w.

Pięć centurii przysłów polskich to zbiór esejów z historii literatury, języka, obyczajowości polskiej i dzieje przysłów.

Zbiór esejów zawiera 10 szkiców krytycznych prezentujących sylwetki i twórczość wybitnych pisarzy brytyjskich doby obecnej. Celem, jaki stawiali sobie autorzy esejów, było przybliżenie polskiemu czytelnikowi współczesnych twórców, których nazwiska weszły już w sposób trwały do literatury brytyjskiej.